Studenica

Manastir Studenica, najznacajniji i najvelicanstveniji manastirski kompleks srednjovekovne Srbije nalazi se oko 200 km južno od Beograda, 39 km južno od Kraljeva, u dolini reke Studenice, uzvodno od mesta gde se ona uliva u Ibar. Manastir Studenica pripada srpskim svetinjama "Doline kraljeva", nazvane po brojnim srednjovekovnim manastirima koje su ovde sagradili srpski vladari. Manastir Studenica, okružen mirisnim borovim šumama i potpuno ocuvanim prirodnim okruzenjem Specijalnog Rezervata biosfere Golija-Studenica, izmedu planina Radocela (1643m) i Cemerna (1348m), od nastanka do danas, predstavlja "carsku lavru" i najveci duhovni i kulturni centar srpskog naroda. U okviru programa UNESCO “Covek i biosfera”, Park prirode “Golija” je 2001. godine prikljucen grupi rezervata biosfere i nazvan “Golija-Studenica”.

Bogorodicinu crkvu Studenice je sagradio veliki Župan Stefan Nemanja krajem XII veka /oko 1190. godine/, "u divljini okruženoj zverima, na mestu pogodnom za život monaške zajednice". Crkvu posvecenu presvetoj Bogorodici - gradevinu nebeske lepote je Stefan Nemanja namenio sebi za grobnicu. Nakon smrti velikog župana u manastiru Hilandar, 1199. godine, Stefan Nemanja je ubrzo proglašen svecem i nazvan Simeon Mirotocivi, zbog cudotvornih miomirisa koji su potekli iz njegovog groba. Ovo je smatrano najvecom milosti, te Studenica postaje mesto Simeonovog postovanja. Najmladi sin Stefana Nemanje - Rastko - u monastvu Sveti Sava, koji je svojom duhovnošcu i mudroscu 1219. godine uspostavio autokefalnost Srpske pravoslavne crkve i postao njen prvi poglavar - arhiepiskop, u Studenici je napisao "Studenicki tipih" kao osnovu za buduci ustav Pravoslavne crkve, sa pravoslavnim duhovnim kanonima primenjivim i danas, što je sveukupno doprinelo znacaju i ugledu koji manastir Studenica ima. Studenica cuva svete mošti prvih srpskih vladara, medu kojima su svete mošti Stefana Nemanje - monaha Simeona i pokrov na kovcegu Kralja Stefana Prvovencanog.

Spoljašnji izgled Bogorodicine crkve manastira Studenice je u romanickom stilu, od oblikovanog i poliranog belog mermera /jedina srpska svetinja takvog spoljnog izgleda/, sa predivnim skulpturnim ukrasima na fasadi, ulaznim vratima i prozorima, dok su arhitektonski oblici gradevine vizantijski (taj srecan spoj dva shvatanja arhitekture proizveo je novi, specifican stil, koji nazivamo raškom arhitektonskom školom, gde se Bogorodicna crkva Studenice smatra njegovim najsavršenijim primerom, te je služila kao kraljevski mauzolej i model buducih zadužbina srpskih vladara). 1245. godine je Kralj Radoslav dogradio na zapadnom delu Bogorodicine crkve Studenice veliku pripratu sa spoljnim polukruznim kapelama. Zajedno sa gradnjom Bogorodicine crkve manastira Studenice, gradeni su i zidovi i pirgovi, koji su pružali zaštitu životu monaške zajednice. Na osnovu upisanog krsta koga zatvaraju cvrsti bedemi, Studenica je trebala da ima lik idealnog, nebeskog grada, da bi ostvarila komunikaciju Ovozemaljskog sa Nebeskim. Zidine manastira Studenice cini skoro pravilan krug, a kule, trougaone osnove su rasporedene u pravilnom ritmu. Manastir Studenica je tokom srednjeg veka uživao veliko postovanje i bogato darivanje clanova dinastije Nemanjic. Sve freske Bogorodicine crkve manastira Studenice poticu iz 1208. godine i veoma su dobro ocuvane. One predstavljaju remek-delo nepoznatog majstora, verovatno iz Konstantinopolja, koji je bio jedan od najboljih slikara pravoslavnog sveta svoga vremena. Monumentalna i potresna kompozicija "Hristovo raspece" na zapadnom zidu Bogorodicine crkve u Studenici, izvedena na jasnoj tamnoplavoj podlozi posutoj zvezdama, toplookernih figura raspetog Hrista, blagog izraza lica, kao i drugih ucesnika religiozne drame, sa impresivno slikovitim ljudskim dimenzijama stradanja, bola i dostojanstva, ostvaruju harmoniju i predstavljaju najveca dela vizantijske umetnosti 13. veka.
Manastirski kompleks Studenica obuhvata cetiri svetinje : Bogorodicina crkva, Crkva Svetog Nikole, Crkva Svetih Joakima i Ane /Kraljeva crkva/, dobro ocuvani temelji Crkve posvecene Svetom Jovanu Krstitelju i Donja i Gornja isposnica Svetog Save, trpezarija, konaciste i monaski konaci. Crkva Svetih Joakima i Ane je zadužbina Kralja Milutina iz 1313. - 1314. godine i nosi naziv i Kraljeva crkva. Iako je skromnijih dimenzija, Kraljeva crkva po umetnickom znacaju prevazilazi ostale studenicke svetinje. Kraljeva crkva u Studenici je podignuta kao hram sažetog upisanog krsta, sa jarko crvenim osmostranim kubetom. Dobro ocuvan živopis Kraljeve crkve u Studenici je pravo remek delo, medu kojima se isticu scene koje se smatraju najlepšim delima pravoslavne vizantijske umetnosti sa pocetka 14. veka : Poklonjenje Hristu - agnecu, Pricešce apostola, Rodenje Bogorodice i Vavedenje Bogorodice. Pretpostavlja se da su freske Kraljeve crkve u Studenici slikali dvorski slikari Kralja Milutina, Mihajlo i Eutihije. Studenicki kompleks je deo svetske kulturne baštine pod zaštitom UNESCO-a od 1987. godine, posle proslave 8 vekova duhovnosti.

U Bogorodicinoj crkvi manastira Studenice pocivaju mirotocive netruležne mošti Stefana Nemanje - monaha Simeona, kao i drugi znameniti sprski vladari i svetitelji, kojima se vernici poklanjaju i molitvama zahvaljuju : žena Stefana Nemanje, Ana /monahinja Anastasija/, kralj Vukan /najstariji sin Stefana Nemanje/, kralj Stefan Prvovencani /monah Simon/, kralj Radoslav /najstariji sin Stefana Prvovencanog/i drugi. Jedinstvenost manastira Studenice cine molitve, mir i božanski izrazi i uzvišenost vizantijsko plave boje njenih velicanstvenih fresaka, ciji je kilogram tokom srednjeg veka bio vredniji od dvostruke kolicine zlata.

Manastir Studenica je izvanredan primer srednjovekovnog manastira Srpske Pravoslavne Crkve i znacajan clan srpske istorije, a poseta velicanstvene Studenice je duhovno i umetnicko okrepljenje i doživaljaj za pamcenje i stoga se potpuno opravdano nalazi na listi UNESKA dugi niz godina.